Kto jest na banknocie 20 zł?

Masz w portfelu dwudziestozłotówkę i zastanawiasz się, czyj portret na nią trafił? A może interesuje cię, skąd wzięły się różne wersje banknotu 20 zł i jak wyglądają kolekcjonerskie emisje? Z tego tekstu dowiesz się, kto jest na banknocie 20 zł oraz co oznaczają najważniejsze motywy i zabezpieczenia.

Kto jest na banknocie 20 zł?

Na standardowym, obiegowym banknocie 20 zł widnieje król Bolesław I Chrobry. To pierwszy koronowany król Polski, władca przełomu X i XI wieku, kojarzony z umacnianiem państwowości i ekspansją terytorialną. Jego wizerunek znajduje się w centralnej części awersu, w otoczeniu romańskich motywów, które podkreślają średniowieczny charakter kompozycji.

Portret Chrobrego jest wykonany techniką druku stalorytniczego, dlatego wypukłość rysunku można wyczuć pod palcami. Obok głowy króla widnieje napis „BOLESŁAW I CHROBRY” w ozdobnym medalionie, a nad całą sceną umieszczono nazwę „NARODOWY BANK POLSKI” oraz godło Rzeczypospolitej Polskiej.

Jakie postacie są na innych banknotach obiegowych?

Dwudziestozłotówka jest częścią całej serii banknotów z polskimi władcami, wprowadzonej po denominacji z 1995 roku. Dzięki temu w portfelu można mieć swoistą „mini-galerię” polskiej historii. Kolejne nominały prezentują panujących w porządku chronologicznym, co ułatwia zapamiętanie ich kolejności.

W tej podstawowej serii znajdziesz następujące postacie: od Mieszka I na 10 zł, aż po Jana III Sobieskiego na 500 zł. Zestawienie wygląda następująco:

• 10 zł – Mieszko I,
• 20 zł – Bolesław Chrobry,
• 50 zł – Kazimierz III Wielki,
• 100 zł – Władysław II Jagiełło,
• 200 zł – Zygmunt I Stary,
• 500 zł – Jan III Sobieski.

Takie ułożenie serii sprawia, że zwykły banknot staje się krótką lekcją historii. Każdy władca został powiązany z motywami artystycznymi i symbolami z jego epoki, co dobrze widać właśnie na banknocie 20 zł z wizerunkiem Bolesława Chrobrego.

Jak wygląda standardowy banknot 20 zł z Bolesławem Chrobrym?

Obiegowy banknot 20 zł ma wymiary 126 × 63 mm i utrzymany jest w tonacji fioletowo–różowej. NBP przygotował jego wersję sprzed modernizacji i zmodernizowaną, ale w obu przypadkach kompozycja graficzna opiera się na tych samych motywach: portrecie króla, romańskim portalu i denarze Bolesława Chrobrego.

Na awersie, oprócz portretu, umieszczono godło Polski, datę emisji „WARSZAWA 25 MARCA 1994 r.” oraz podpisy Prezesa i Głównego Skarbnika NBP. W lewym dolnym rogu znajduje się oznaczenie dla niewidomych w formie wypukłego okręgu, a po prawej wyodrębnione pola z liczbą „20”, koroną w owalu oraz stylizowanym rysunkiem dębu.

Co znajduje się na rewersie banknotu?

Rewers dwudziestozłotówki to hołd dla mennictwa i architektury wczesnopiastowskiej. W centrum widzimy denar Bolesława I Chrobrego – srebrną monetę z sylwetką ptaka i napisem „PRINCES POLONIE”, który nawiązuje do łacińskiego określenia „księcia Polaków”. Ten motyw podkreśla, jak wcześnie Polska pojawiła się w europejskim obiegu politycznym i gospodarczym.

Z lewej strony denara znajduje się wizerunek rotundy św. Mikołaja w Cieszynie, jednego z najlepiej zachowanych przykładów architektury romańskiej w Polsce. Po prawej stronie umieszczono rysunek lwa wspiętego na wici roślinnej, zaczerpnięty z obramowania Drzwi Gnieźnieńskich. Całość otacza giloszowe tło układające się w liczby „20”, co dodatkowo chroni banknot przed fałszowaniem.

Jakie elementy nawiązują do Drzwi Gnieźnieńskich?

Drzwi Gnieźnieńskie to stały motyw w polskiej banknotowej ikonografii związanej z pierwszymi Piastami. Na obiegu 20 zł pojawiają się one w sposób pośredni, właśnie przez koronę młodego dębu i lwa z dekoracji drzwi. Te detale nie są przypadkowe – mają przypominać o znaczeniu Gniezna jako pierwszej metropolii kościelnej i o kulcie św. Wojciecha.

W zmodernizowanej wersji banknotu wykorzystano te motywy także w zabezpieczeniach. Korona w owalu jest elementem tzw. druku recto–verso: fragmenty rysunku umieszczone po obu stronach banknotu łączą się pod światło w jeden, spójny obraz. Takie rozwiązanie upamiętnia dawną koronę królów, a jednocześnie pełni funkcję zabezpieczającą.

Dwudziestozłotówka z Bolesławem Chrobrym łączy trzy symbole: pierwszego króla, denar z napisem „PRINCES POLONIE” oraz motywy z Drzwi Gnieźnieńskich, tworząc krótki „wyciąg” z najwcześniejszych dziejów Polski.

Jak odróżnić zmodernizowany banknot 20 zł od starszej wersji?

Modernizacja polskich banknotów miała na celu wzmocnienie zabezpieczeń przy zachowaniu rozpoznawalnej szaty graficznej. W przypadku 20 zł oznacza to te same motywy, ale wzbogacone o nowoczesne elementy, które lepiej chronią przed fałszerstwami i ułatwiają weryfikację autentyczności na pierwszy rzut oka.

Zarówno wersja starsza, jak i zmodernizowana, ma taką samą wielkość i podstawowe rozmieszczenie motywów. Różnią się jednak szczegółami technicznymi, typem mikrodruków, krojem liter, a przede wszystkim obecnością pasa opalizującego, który pojawił się dopiero po modernizacji.

Jakie zabezpieczenia ma nowa dwudziestozłotówka?

Zmodernizowany banknot 20 zł wyposażono w zestaw zabezpieczeń widocznych w świetle dziennym i pod specjalnym oświetleniem. To połączenie druku stalorytniczego, offsetowego i elementów optycznie zmiennych, dzięki którym banknot jest łatwy do sprawdzenia, a trudny do podrobienia. Kilka z nich wyróżnia się szczególnie.

Najważniejsze zabezpieczenia zmodernizowanej wersji to między innymi:

• znak wodny z wizerunkiem Bolesława Chrobrego i cyfrą „20” na niezadrukowanym polu,
• nitka zabezpieczająca z cyfrowym oznaczeniem nominału „20” i skrótem „ZŁ”, widoczna pod światło wraz z odbiciem lustrzanym napisu,
• pas opalizujący w kolorze liliowym na rewersie, z cyfrą „20” i „ZŁ”, który widać w zależności od kąta patrzenia,
• druk recto–verso tworzący pod światło pełny obraz korony w owalu,
• efekt kątowy na cyfrze „20” w prawej dolnej części awersu, dający jasne lub ciemne cyfry przy zmianie położenia banknotu,
• mikrodruki z napisami „RZECZPOSPOLITA POLSKA”, „NARODOWY BANK POLSKI” i „RP” w różnych miejscach.

W świetle ultrafioletowym pojawiają się kolejne zabezpieczenia. Widoczny jest kwadrat z napisem „20 ZŁ”, numeracja banknotu w odmiennym kolorze oraz wybrane elementy graficzne na obu stronach. Te dodatki są niewidoczne w zwykłym oświetleniu, więc stanowią istotny element kontroli autentyczności.

Czym wyróżnia się starszy banknot sprzed modernizacji?

Starsza wersja dwudziestozłotówki zachowuje ten sam projekt artystyczny, ale nie ma opalizującego pasa ani części nowszych rozwiązań optycznych. Zabezpieczenia opierały się głównie na znaku wodnym, klasycznej nitce zabezpieczającej, mikrodrukach oraz nadrukach widocznych w UV. Dla przeciętnego użytkownika różnice są subtelne, bo najłatwiej zauważyć właśnie brak pasa opalizującego.

Kolorystyka starszej wersji to połączenie odcieni fioletu, różu, pomarańczu, oliwki i beżu w tle giloszowym. Numeracja występuje w dwóch kolorach – czarnym i czerwonym – a cegły nad romańskim portalem oraz drobne elementy w jego wnętrzu pokryto farbą metalizowaną. To rozwiązania, które spełniały swoją rolę przez wiele lat, zanim pojawiła się potrzeba wzmocnienia ochrony.

Jakie są kolekcjonerskie banknoty 20 zł?

Oprócz klasycznej dwudziestozłotówki z Bolesławem Chrobrym, NBP emituje również banknoty kolekcjonerskie o nominale 20 zł. Mają one zupełnie inną szatę graficzną, większy format, limitowany nakład i wartość emisyjną znacznie wyższą niż sam nominał. Można nimi zapłacić w sklepie, ale w praktyce większość osób trzyma je w klaserach lub sejfach.

Wśród najciekawszych emisji są dwudziestozłotówki upamiętniające tysiąclecie koronacji Bolesława Chrobrego oraz 1050. rocznicę chrztu Polski. Każda z nich prezentuje inne motywy graficzne, choć wszystkie krążą wokół początków państwa polskiego i pierwszych Piastów.

Banknot 20 zł – tysiąclecie koronacji Bolesława Chrobrego

Emisja upamiętniająca tysiąclecie koronacji Bolesława Chrobrego ma format 170 × 85 mm i nakład do 70 000 sztuk. Jej wartość emisyjna wynosi 160 zł, dzięki czemu banknot jest traktowany bardziej jako pamiątka i nośnik wartości niż środek codziennych płatności. Na rynku kolekcjonerskim te parametry mają duże znaczenie.

Na awersie znajduje się popiersie Bolesława Chrobrego wspartego na rękojeści miecza, a obok wizerunek orła na tarczy w wieńcu pod koroną według grafiki Rudolfa Fryderyka Friedleina z około 1857 roku. Z lewej strony umieszczono pionowy napis „TYSIĄCLECIE KORONACJI BOLESŁAWA CHROBREGO”, a w tle pojawia się liczba „1025”, czyli symboliczna data koronacji. Górną część awersu zajmuje napis „NARODOWY BANK POLSKI” oraz data emisji „WARSZAWA, 21 STYCZNIA 2025 R.”

Jak wygląda rewers kolekcjonerskiej „dwudziestki” z Chrobrym?

Rewers zaprojektowano pionowo, co odróżnia go od standardowych banknotów obiegowych. W centrum widnieje fragment Drzwi Gnieźnieńskich ze scenami wykupienia zwłok św. Wojciecha, przeniesienia jego ciała oraz złożenia go w grobie w Gnieźnie. To bezpośrednie nawiązanie do roli Bolesława Chrobrego w ugruntowaniu niezależności Polski i jej pozycji w świecie chrześcijańskim.

W górnej części rewersu umieszczono okienko w kształcie korony, które w świetle dziennym mieni się złotem, a w świetle przechodzącym przybiera odcień niebieski. Po prawej stronie znajduje się replika grotu Włóczni św. Maurycego, zaś wzdłuż krawędzi pionowy napis z klauzulą prawną o statusie banknotów emitowanych przez NBP. U dołu widnieje liczba „20” i napis „DWADZIEŚCIA ZŁOTYCH”, a także fragmenty monety Princes Polonie.

Dlaczego tym banknotem rzadko się płaci?

Choć kolekcjonerski banknot 20 zł z Bolesławem Chrobrym jest pełnoprawnym środkiem płatniczym, w obrocie spotyka się go niezwykle rzadko. Powód jest prosty: jego wartość emisyjna, czyli cena sprzedaży przez NBP, to 160 zł. Oznacza to, że użycie go jako zwykłej „dwudziestki” byłoby niekorzystne finansowo dla posiadacza.

Większość nabywców traktuje taki banknot jako formę lokaty lub pamiątkę z ważnej rocznicy. Do tego dochodzi ograniczony nakład, który z czasem potrafi zwiększyć atrakcyjność kolekcjonerską. Dla pasjonatów historii i numizmatyki to sposób na połączenie inwestycji z upamiętnieniem ważnych wydarzeń z dziejów Polski.

Kto jest na kolekcjonerskim banknocie 20 zł z okazji chrztu Polski?

W 2016 roku NBP wyemitował kolejny banknot kolekcjonerski o nominale 20 zł, tym razem z okazji 1050. rocznicy chrztu Polski. W przeciwieństwie do standardowej dwudziestozłotówki z Bolesławem Chrobrym, na awersie tego banknotu znalazły się dwie postacie – Mieszko I oraz Dobrawa. To wyraźne nawiązanie do wydarzeń z 966 roku.

Stylizowane portrety Mieszka i Dobrawy przypominają, że chrzest Polski był nie tylko wydarzeniem religijnym, lecz także politycznym. Małżeństwo Mieszka z czeską księżniczką umocniło sojusz polsko–czeski, a decyzja o przyjęciu chrztu włączyła państwo Piastów w krąg cywilizacji łacińskiej. Takie tło historyczne nadaje banknotowi mocny, symboliczny wymiar.

Jak zaprojektowano banknot z Mieszkiem i Dobrawą?

Za projekt tego banknotu odpowiadał Krystian Michalczuk, a rytami zajęli się Krystian Michalczuk i Przemysław Krajewski. Na awersie umieszczono wspomniane portrety Mieszka I i Dobrawy, natomiast rewers przedstawia katedrę gnieźnieńską – miejsce silnie powiązane z początkami polskiej państwowości i kultem św. Wojciecha. Całość scala motyw chrztu Polski i budowania pierwszych struktur kościelnych.

Banknot został wydany w nakładzie do 35 000 sztuk, co czyni go jeszcze bardziej poszukiwanym przez kolekcjonerów. Wyprodukowała go Polska Wytwórnia Papierów Wartościowych S.A., tak jak inne emisje NBP. Podobnie jak pozostałe banknoty kolekcjonerskie, ten również jest prawnym środkiem płatniczym, choć w praktyce raczej nie trafia do codziennych transakcji.

Jak sprawdzić, kto jest na twoim banknocie 20 zł?

Jeśli chcesz szybko ustalić, kto jest na konkretnym banknocie 20 zł, najpierw sprawdź, czy masz do czynienia z wersją obiegową czy kolekcjonerską. Obiegowy banknot ma standardowy rozmiar 126 × 63 mm, fioletowo–różową kolorystykę i poziome ułożenie motywów. Każda taka dwudziestka pokazuje wizerunek Bolesława Chrobrego, bez wyjątku.

Banknoty kolekcjonerskie są większe, mają inną oprawę graficzną i często pionowy układ jednej ze stron. Jeśli widzisz na awersie popiersie Chrobrego z mieczem oraz liczbę „1025” w tle, trzymasz w ręku „rocznicową” emisję NBP. Gdy na banknocie pojawiają się Mieszko I i Dobrawa obok katedry gnieźnieńskiej, to dwudziestozłotówka z 2016 roku, związana z chrztem Polski.

W każdym przypadku 20 zł pozostaje prawnym środkiem płatniczym, ale tylko zwykła dwudziestozłotówka z Bolesławem Chrobrym trafia masowo do portfeli – kolekcjonerskie emisje rzadko opuszczają klasery.