ETF, czyli Exchange Traded Fund, to fundusz inwestycyjny notowany na giełdzie. Łączy dywersyfikację typową dla funduszy z możliwością kupowania i sprzedawania jednostek w czasie sesji, podobnie jak akcji. Większość ETF-ów działa pasywnie i naśladuje wybrany indeks, ale sama nazwa ETF nie oznacza gwarantowanego zysku ani braku ryzyka.
Czym jest ETF?
Fundusz ETF gromadzi środki wielu inwestorów i lokuje je w określone aktywa, na przykład akcje, obligacje, surowce albo instrumenty pochodne. Jeden zakup może więc dać ekspozycję na wiele składników portfela, zamiast wymagać samodzielnego kupowania każdej akcji czy obligacji.
Skrót ETF pochodzi od angielskiego określenia Exchange Traded Fund, czyli fundusz notowany na giełdzie. Jednostki ETF-u można kupować i sprzedawać podczas sesji giełdowej, a ich cena zmienia się na bieżąco. Do zawierania transakcji potrzebny jest rachunek maklerski z dostępem do giełdy, na której notowany jest wybrany fundusz.
Najczęściej ETF naśladuje indeks, taki jak indeks szerokiego rynku akcji, określonego kraju, sektora albo rynku obligacji. To przykład inwestowania pasywnego. Zarządzający nie próbuje wtedy wybierać pojedynczych spółek, które mają pobić rynek, lecz dąży do możliwie wiernego odwzorowania zasad indeksu. Nie wszystkie ETF-y są jednak pasywne. Istnieją również fundusze aktywnie zarządzane oraz produkty typu smart beta.
ETF a tradycyjny fundusz inwestycyjny
ETF jest funduszem inwestycyjnym, ale sposób jego nabywania i wyceny różni się od typowego funduszu oferowanego przez TFI. Najważniejsze różnice przedstawia tabela:
| Cecha | ETF | Tradycyjny fundusz inwestycyjny |
|---|---|---|
| Sposób zakupu | Przez rachunek maklerski na giełdzie | Zwykle przez TFI, bank lub innego dystrybutora |
| Wycena | Zmienia się w czasie sesji giełdowej | Zazwyczaj ustalana raz dziennie |
| Sposób handlu | Zlecenia kupna i sprzedaży, podobnie jak przy akcjach | Nabycie lub odkupienie jednostek według zasad funduszu |
| Koszty | Najczęściej niższe koszty zarządzania, ale dochodzą prowizja i spread | Często wyższe koszty zarządzania, zależne od funduszu |
| Styl zarządzania | Najczęściej pasywny, choć możliwy jest także aktywny | Często aktywny, ale istnieją również fundusze indeksowe |
Niższe koszty zarządzania nie oznaczają, że każda transakcja ETF-u będzie tania. Przy niewielkich kwotach prowizja minimalna może mieć duży udział w wartości zakupu. Znaczenie ma też spread, czyli różnica między najlepszą ofertą kupna a najlepszą ofertą sprzedaży.
Jak działa ETF?
W przypadku indeksowego ETF-u zarządzający ustala sposób odwzorowania wybranego indeksu. Fundusz może kupować aktywa wchodzące w jego skład, wykorzystywać reprezentatywną próbkę albo używać instrumentów pochodnych. Wynik ETF-u nie musi być identyczny z wynikiem indeksu. Różnicę określa się między innymi jako tracking difference. Mogą ją powodować koszty, podatki, sposób replikacji, transakcje w portfelu oraz różnice w momencie wyceny.
Ważną rolę odgrywają animatorzy rynku i autoryzowani uczestnicy. Animator rynku wystawia oferty kupna i sprzedaży, wspierając płynność notowań. Z kolei mechanizm kreacji i umarzania pozwala zwiększać lub zmniejszać liczbę jednostek ETF-u, gdy zmienia się popyt inwestorów. Dzięki temu cena giełdowa zwykle pozostaje blisko wartości aktywów zgromadzonych w funduszu.
Trzeba rozróżnić cenę rynkową jednostki od jej wartości aktywów netto. Cena giełdowa wynika z ofert kupna i sprzedaży, natomiast wartość aktywów przypadająca na jednostkę jest określana za pomocą wskaźnika NAV.
Replikacja fizyczna i syntetyczna
Replikacja fizyczna polega na kupowaniu przez ETF papierów wartościowych znajdujących się w indeksie. Przy pełnej replikacji fundusz stara się posiadać wszystkie składniki w proporcjach zbliżonych do indeksu. Przy próbkowaniu kupuje tylko reprezentatywną część aktywów, dobraną tak, aby możliwie dobrze odzwierciedlała zachowanie całego rynku.
Replikacja syntetyczna wykorzystuje instrumenty pochodne, najczęściej kontrakt swap. Portfel funduszu nie musi wtedy składać się z aktywów będących składnikami śledzonego indeksu. Taka konstrukcja może ułatwić dostęp do trudnych lub kosztownych do odwzorowania rynków, ale wprowadza ryzyko kontrahenta, czyli ryzyko niewywiązania się drugiej strony umowy. Zabezpieczenia i limity regulacyjne mogą je ograniczać, lecz go nie eliminują.
Ile kosztuje inwestowanie w ETF?
Całkowity koszt inwestycji składa się z kilku elementów. Nie wystarczy sprawdzić wyłącznie opłaty zarządzania zapisanej w dokumentach funduszu.
TER (Total Expense Ratio) pokazuje, jaka część aktywów funduszu w skali roku jest przeznaczana na jego funkcjonowanie, w tym zarządzanie i administrację. Wskaźnik podaje się rocznie, ale koszt jest uwzględniany stopniowo w wycenie funduszu. Inwestor nie płaci go osobnym przelewem. TER obniża wynik ETF-u względem indeksu, dlatego niższa wartość zwykle działa na korzyść inwestora, jeśli pozostałe cechy funduszy są porównywalne.
Trzeba też uwzględnić koszty transakcyjne portfela funduszu oraz różnicę między wynikiem ETF-u a indeksem. Sam TER nie pokazuje wszystkich wydatków ponoszonych przez fundusz.
Najważniejsze pojęcia kosztowe i wycenowe:
- TER – roczny wskaźnik kosztów funkcjonowania funduszu, uwzględniany w jego wycenie.
- NAV – wartość aktywów netto przypadająca na jedną jednostkę ETF-u.
- Spread bid-ask – różnica między ceną, po której można kupić ETF, a ceną, po której można go sprzedać.
- Prowizja maklerska – opłata pobierana przez brokera za realizację zlecenia.
Przy zakupie ETF-u notowanego w obcej walucie może pojawić się koszt przewalutowania. Broker może też pobierać opłaty za prowadzenie rachunku, przechowywanie instrumentów albo dostęp do określonych rynków. Taryfę opłat trzeba sprawdzić przed zawarciem transakcji, ponieważ stawki są zależne od konkretnego domu maklerskiego.
Spread zwykle jest niższy w płynnych ETF-ach, a wyższy w funduszach niszowych lub w okresach dużej zmienności. Może się także rozszerzyć, gdy giełda, na której handluje się aktywami bazowymi, jest zamknięta. Z tego powodu przy zakupie warto sprawdzić aktualne oferty w arkuszu zleceń.
Jakie są rodzaje ETF-ów?
Rodzaj funduszu zależy od aktywów bazowych, obszaru rynku albo przyjętej strategii. Najczęściej spotkasz:
- ETF-y akcyjne – inwestują w akcje spółek z określonego kraju, regionu, sektora lub całego świata.
- ETF-y obligacyjne – dają ekspozycję na obligacje skarbowe, samorządowe albo korporacyjne.
- ETF-y towarowe – odwzorowują ceny surowców lub koszyków surowców, czasem za pomocą instrumentów pochodnych.
- ETF-y tematyczne i sektorowe – koncentrują się na określonych branżach, technologiach lub trendach.
- ETF-y czynnikowe – wybierają aktywa według reguł dotyczących między innymi wartości, dywidendy, momentum albo niskiej zmienności.
- ETF-y lewarowane i odwrotne – wykorzystują dźwignię lub mają naśladować odwrotność dziennego ruchu indeksu, dlatego są bardziej złożone.
Niektóre fundusze są akumulacyjne, oznaczane jako Acc, a inne dystrybucyjne, oznaczane jako Dist. ETF akumulacyjny pozostawia dywidendy i odsetki w funduszu, aby je reinwestować. ETF dystrybucyjny wypłaca je inwestorowi. Wybór wpływa na przepływy pieniężne i sposób rozliczania inwestycji, ale nie przesądza sam w sobie o wyższej stopie zwrotu.
Ryzyka inwestowania w ETF
Dywersyfikacja może ograniczyć wpływ problemów jednej spółki, sektora albo kraju, ale nie usuwa ryzyka. Wartość ETF-u może spadać, a inwestor może stracić część lub całość zainwestowanego kapitału.
| Ryzyko | Na czym polega? | Kiedy ma szczególne znaczenie? |
|---|---|---|
| Rynkowe | Spadek wartości aktywów bazowych obniża wycenę ETF-u. | Podczas bessy, wzrostu zmienności lub pogorszenia sytuacji gospodarczej. |
| Walutowe | Zmiana kursu walut wpływa na wynik inwestycji po przeliczeniu na złote. | Gdy aktywa funduszu są denominowane w obcych walutach. |
| Płynności | Niski obrót może utrudnić zawarcie transakcji po oczekiwanej cenie. | W niszowych ETF-ach i przy gwałtownych ruchach rynku. |
| Koncentracji | Fundusz może być silnie zależny od kilku spółek, branży lub kraju. | W ETF-ach sektorowych, tematycznych i wąsko zdefiniowanych. |
| Kontrahenta | Druga strona transakcji pochodnej może nie wywiązać się z umowy. | W funduszach stosujących replikację syntetyczną. |
Szczególnej uwagi wymaga ryzyko walutowe. Waluta notowania ETF-u nie jest tym samym co waluty aktywów w jego portfelu. Fundusz inwestujący w amerykańskie akcje może być notowany w euro, ale nadal pozostawać narażony na zmiany wartości dolara względem złotego. O ekspozycji walutowej decydują przede wszystkim aktywa bazowe oraz ewentualne zabezpieczenie walutowe oznaczane jako hedged.
Jak zacząć inwestowanie w ETF?
Przed zakupem określ cel, horyzont inwestycyjny i poziom straty, który jesteś w stanie zaakceptować. Nie wybieraj funduszu wyłącznie na podstawie jego wcześniejszych wyników albo popularności. Sprawdź indeks, skład portfela, metodę replikacji, TER, płynność oraz sposób postępowania z dywidendami.
Techniczny proces zakupu obejmuje trzy podstawowe kroki:
- Otwórz rachunek maklerski – wybierz brokera z dostępem do giełdy i ETF-ów, które chcesz analizować. Porównaj prowizje, koszty przewalutowania, opłaty za przechowywanie i dostępne rynki.
- Wybierz indeks i fundusz – sprawdź, jakie aktywa obejmuje indeks, czy ETF jest akumulacyjny czy dystrybucyjny, jak replikuje indeks i jakie ma koszty.
- Złóż zlecenie giełdowe – wyszukaj fundusz po nazwie, tickerze lub numerze ISIN, określ liczbę jednostek i rozważ zlecenie z limitem ceny zamiast zlecenia PKC.
Zlecenie z limitem określa maksymalną cenę, którą akceptujesz przy zakupie, albo minimalną cenę przy sprzedaży. Daje większą kontrolę nad transakcją, choć nie gwarantuje jej wykonania. Zlecenie PKC może zostać zrealizowane po cenie znacznie różniącej się od oczekiwanej, szczególnie przy niskiej płynności lub szerokim spreadzie.
Nie kupuj zbyt wielu ETF-ów tylko dlatego, że ich większa liczba wygląda na lepszą dywersyfikację. Dwa fundusze mogą posiadać wiele tych samych spółek. Liczba instrumentów powinna wynikać z celu portfela, a nie z samej chęci zwiększenia jego rozmiaru. Częste i małe transakcje mogą z kolei sprawić, że prowizje oraz spready znacząco obniżą wynik.
ETF może być prostym narzędziem do budowy zdywersyfikowanego portfela, ale prostota zakupu nie oznacza prostoty ryzyka. Zanim złożysz pierwsze zlecenie, poznaj indeks, koszty, waluty i konstrukcję wybranego funduszu. Informacje zawarte w artykule mają charakter edukacyjny i nie stanowią rekomendacji inwestycyjnej.
Artykuł nie stanowi porady inwestycyjnej lub finansowej. Inwestowanie w ETF-y wiąże się z ryzykiem utraty części lub całości zainwestowanego kapitału. Przed podjęciem decyzji zapoznaj się z dokumentem KID, prospektem funduszu, tabelą opłat oraz własną sytuacją finansową.
