Cena złota może spadać nawet wtedy, gdy rośnie napięcie geopolityczne, ponieważ w pierwszej fazie paniki inwestorzy szukają przede wszystkim gotówki. Sprzedają więc płynne aktywa, aby uzupełnić depozyty zabezpieczające, pokryć straty albo przenieść kapitał do oprocentowanych obligacji. Nie oznacza to, że złoto traci swoją funkcję rezerwy wartości.
Dlaczego złoto tanieje w czasie kryzysu?
Złoto kojarzy się z bezpieczeństwem, ale rynek nie reaguje na sam fakt wybuchu wojny czy kryzysu. Liczy się cały łańcuch skutków: oczekiwania dotyczące inflacji, decyzje banków centralnych, rentowność obligacji, kurs dolara oraz dostęp do płynnego finansowania.
W pierwszej fazie gwałtownej wyprzedaży inwestorzy często sprzedają to, co mogą, a nie to, czego chcą się pozbyć. Złoto jest łatwe do spieniężenia, ma globalny rynek i często znajduje się w portfelach z zyskiem. Dlatego może pełnić funkcję awaryjnego źródła gotówki – nawet wtedy, gdy długoterminowo ma chronić przed ryzykiem systemowym.
Płynność i margin call – dlaczego inwestorzy sprzedają złoto?
Podczas silnych spadków akcji, surowców lub innych aktywów fundusze korzystające z dźwigni muszą uzupełniać depozyty zabezpieczające. Taki przymus wezwania do uzupełnienia środków nazywa się margin call. Jeśli inwestor nie dostarczy gotówki, broker może zamknąć część jego pozycji.
W takiej sytuacji nie ma znaczenia, czy złoto jest postrzegane jako bezpieczna przystań. Liczy się szybkość sprzedaży. Inwestor może zamknąć pozycję w złocie, która przynosi zysk, aby pokryć stratę na akcjach lub spłacić finansowanie. Podobny mechanizm obserwowano podczas kryzysu finansowego w 2008 roku i gwałtownej wyprzedaży na początku pandemii w 2020 roku, choć skala i czas trwania spadków w każdym przypadku były inne.
Najczęstsze powody sprzedaży złota w fazie paniki to:
- Konieczność uzyskania gotówki w bardzo krótkim czasie.
- Uzupełnianie depozytów zabezpieczających po spadku innych aktywów.
- Realizacja wcześniejszych zysków, aby ograniczyć ryzyko całego portfela.
- Ucieczka do dolara, który w okresach napięcia jest jednym z najbardziej płynnych aktywów.
To wyjaśnia, dlaczego wojna nie musi automatycznie podnosić ceny kruszcu. Jeżeli konflikt zwiększa obawy o inflację, wzmacnia dolara i podnosi rentowności obligacji, te czynniki mogą w krótkim terminie przeważyć nad popytem na bezpieczne aktywa.
Złoto a stopy procentowe, obligacje i dolar
Najważniejszym konkurentem złota nie jest wyłącznie rynek akcji, lecz aktywa oferujące odsetki. Złoto samo z siebie nie generuje dochodu. Inwestor zarabia na zmianie jego ceny. Obligacja skarbowa może natomiast wypłacać odsetki, dlatego wzrost jej rentowności zwiększa koszt alternatywny przechowywania złota.
Szczególne znaczenie mają realne stopy procentowe, czyli przybliżona różnica między nominalną stopą procentową a inflacją. Gdy realna rentowność bezpiecznych obligacji rośnie, inwestor może uzyskać wyższy dochód po uwzględnieniu utraty siły nabywczej pieniądza. Trzymanie nieoprocentowanego kruszcu staje się wtedy relatywnie mniej atrakcyjne.
| Czynnik rynkowy | Kierunek zmiany | Wpływ na cenę złota |
|---|---|---|
| Realne stopy procentowe | Wzrost | Zwykle presja spadkowa, ponieważ obligacje oferują wyższy dochód po uwzględnieniu inflacji. |
| Rentowność obligacji | Wzrost | Zwykle spadek atrakcyjności złota, które nie wypłaca odsetek. |
| Dolar amerykański | Umocnienie | Zwykle presja na złoto, którego cena jest podawana w USD. |
| Inflacja | Wzrost | Wpływ mieszany. Może wspierać złoto, ale jeśli prowadzi do wyższych stóp i rentowności, krótkoterminowo może działać odwrotnie. |
Zależność z dolarem wynika także z mechaniki wyceny. Gdy USD się umacnia, kupujący spoza Stanów Zjednoczonych potrzebują więcej własnej waluty, aby nabyć tę samą ilość złota. Nie jest to reguła działająca w każdym dniu, ale w okresach silnego popytu na dolara często zwiększa presję na kruszec.
Inflacja również nie daje jednoznacznej odpowiedzi. Umiarkowany wzrost cen może skłaniać do szukania ochrony w złocie. Jeżeli jednak inflacja wynika z droższej ropy lub zakłóceń podaży, a rynek oczekuje reakcji banku centralnego w postaci wyższych stóp, rentowności obligacji mogą rosnąć szybciej niż popyt na kruszec. Inaczej może zachować się złoto przy inflacji popytowej, wynikającej z przegrzania gospodarki i nadmiernego popytu, a inaczej przy szoku podażowym.
Rola banków centralnych jako stabilizatora rynku
Banki centralne patrzą na złoto z innej perspektywy niż fundusze krótkoterminowe. Nie muszą zamykać pozycji po kilku dniach ani reagować na każdy ruch rentowności. Budują rezerwy z myślą o wielu latach, dywersyfikacji aktywów i ograniczeniu zależności od walut emitowanych przez inne państwa.
Zakupy instytucjonalne mogą ograniczać skalę spadków, ponieważ przy niższych cenach pojawia się duży, mniej wrażliwy na krótkoterminowe wahania nabywca. Nie tworzy to gwarantowanej podłogi cenowej, ale zmienia równowagę popytu i podaży.
Znaczenie złota w rezerwach wzrosło także po zamrożeniu części rosyjskich aktywów walutowych w 2022 roku. Dla niektórych państw był to sygnał, że rezerwy przechowywane w obcym systemie finansowym mogą zostać ograniczone decyzją polityczną. Fizyczne złoto nie jest zobowiązaniem konkretnego rządu ani banku, dlatego pełni inną funkcję niż obligacje czy depozyty w zagranicznej walucie.
Nie wszystkie banki centralne zawsze kupują. Państwo może sprzedać część rezerw, gdy potrzebuje walut wymienialnych, broni własnej waluty albo finansuje nagłe wydatki. Taka sprzedaż nie podważa jednak długoterminowej roli złota. Pokazuje raczej, że rezerwa ma być użyteczna także w trudnym momencie i może zostać zamieniona na płynne środki.
Co spadek ceny złota oznacza dla inwestora?
Krótkoterminowa wyprzedaż nie świadczy o tym, że złoto „przestało działać”. W panice kruszec może zachowywać się jak źródło płynności, a dopiero później wrócić do funkcji zabezpieczenia przed utratą wartości walut, ryzykiem systemowym i nadmiernym zadłużeniem.
Dlatego złoto lepiej oceniać przez pryzmat horyzontu czasowego. Dla spekulanta liczą się stopy, dolar, przepływy kapitału i poziom dźwigni. Dla inwestora budującego portfel na lata ważniejsza jest dywersyfikacja, czyli posiadanie aktywa, którego zachowanie nie musi być takie samo jak akcji lub obligacji.
Spadek ceny złota w czasie kryzysu jest możliwą fazą rynkowej paniki, a nie zaprzeczeniem jego roli jako rezerwy wartości. Największą presję wywierają zwykle potrzeba gotówki, rosnące realne stopy procentowe, wyższe rentowności obligacji i silny dolar. Banki centralne oraz inwestorzy długoterminowi mogą z kolei ograniczać skalę przeceny, ale nie eliminują zmienności.
Artykuł nie stanowi porady inwestycyjnej lub finansowej.
