GPW – co to jest i jak działa giełda papierów wartościowych?
GPW, czyli Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie, to rynek regulowany, na którym kupujący i sprzedający zawierają transakcje dotyczące instrumentów finansowych, między innymi akcji i obligacji. Obrót odbywa się elektronicznie, a ceny wynikają z popytu i podaży. GPW organizuje handel, ale nie sprzedaje inwestorom akcji. Dostęp do rynku zapewnia dom maklerski.
Czym jest GPW?
Giełdę można porównać do rynku, na którym spotykają się osoby chcące coś kupić oraz te, które chcą coś sprzedać. Zamiast produktów spożywczych czy samochodów przedmiotem transakcji są tutaj instrumenty finansowe. W przypadku GPW handel odbywa się cyfrowo, bez potrzeby fizycznego spotkania stron.
Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie S.A. jest organizatorem obrotu na rynku regulowanym. Oznacza to, że transakcje odbywają się według określonych zasad, a do obrotu mogą trafić tylko instrumenty spełniające wymagane warunki. Dla spółek giełda jest sposobem na pozyskanie kapitału na rozwój, natomiast inwestorzy otrzymują możliwość kupowania i sprzedawania określonych praw majątkowych.
GPW nie jest więc firmą, która sprzedaje akcje własnym klientom. Łączy potrzeby przedsiębiorstw poszukujących finansowania z kapitałem inwestorów. Sama transakcja jest składana za pośrednictwem domu maklerskiego, który przekazuje zlecenie na rynek.
Jak działa giełda i co można na niej kupić?
Inwestor składa zlecenie kupna lub sprzedaży w domu maklerskim. Zlecenia trafiają do systemu obrotu i są zestawiane z przeciwstawnymi ofertami innych uczestników. Jeżeli warunki kupna i sprzedaży się zgadzają, dochodzi do transakcji. Kurs instrumentu zmienia się wtedy, gdy zmienia się relacja między liczbą chętnych do kupna a liczbą osób oferujących sprzedaż.
Dom maklerski pełni funkcję pośrednika technicznego i prawnego. Prowadzi rachunek inwestycyjny, przyjmuje dyspozycje klienta oraz przekazuje je na giełdę. Bez rachunku maklerskiego inwestor indywidualny nie kupuje instrumentów bezpośrednio na GPW.
Na giełdzie mogą być notowane różne instrumenty. Najważniejsze z punktu widzenia początkującego inwestora przedstawia tabela:
| Instrument | Czym jest | Główny cel |
|---|---|---|
| Akcje | Udział w kapitale spółki | Pozyskanie kapitału przez spółkę i udział inwestora w jej wynikach |
| Obligacje | Dług emitenta wobec nabywcy | Pożyczenie pieniędzy emitentowi w zamian za określone świadczenia |
| Kontrakty terminowe | Umowa dotycząca transakcji w przyszłości po ustalonych warunkach | Rozliczenie zmiany ceny instrumentu bazowego |
Akcja oznacza udział w spółce akcyjnej. Jej posiadacz może mieć między innymi prawo do dywidendy, jeśli spółka przeznaczy część zysku na wypłatę dla akcjonariuszy. Obligacja nie daje własności przedsiębiorstwa, lecz potwierdza jego zobowiązanie wobec nabywcy. Kontrakt terminowy wiąże się z większą złożonością i ryzykiem, ponieważ jego wartość zależy od przyszłej ceny określonego instrumentu.
W obrocie może uczestniczyć także animator rynku. To podmiot, który regularnie wystawia oferty kupna i sprzedaży wybranych instrumentów. Jego obecność może ułatwiać zawieranie transakcji, szczególnie wtedy, gdy naturalnie jest niewielu kupujących lub sprzedających. Animator nie gwarantuje jednak dowolnej ceny ani zysku.
Notowania, płynność i indeksy giełdowe
Notowania pokazują między innymi aktualny kurs instrumentu, liczbę zawartych transakcji oraz wielkość obrotu. Kurs nie jest ustalany przez samą GPW według uznania. Powstaje w wyniku spotkania ofert kupna i sprzedaży. Pierwsza cena zawarta podczas sesji może wyznaczać kurs otwarcia, a ostatnia – kurs zamknięcia.
Na GPW występują notowania ciągłe i jednolite. W notowaniach ciągłych kurs może zmieniać się w ciągu sesji wraz z pojawianiem się kolejnych zleceń. W systemie kursu jednolitego cena jest ustalana w określonych momentach, podczas tak zwanych fixingów. Taki sposób obrotu stosuje się między innymi przy instrumentach o mniejszej płynności.
Płynność informuje o tym, jak łatwo można kupić lub sprzedać instrument bez wyraźnego wpływu na jego cenę. Zwykle ocenia się ją między innymi na podstawie wartości obrotu i liczby papierów, które zmieniły właściciela. Wyższa płynność często oznacza większą liczbę ofert w arkuszu zleceń, ale nie eliminuje ryzyka zmiany kursu.
Indeks giełdowy nie jest akcją ani innym pojedynczym instrumentem, który kupuje się tak jak udziały spółki. To wskaźnik pokazujący, jak zmienia się wartość określonej grupy instrumentów. Można go traktować jak termometr wybranej części rynku. Do często przywoływanych indeksów GPW należą:
- WIG – szeroki indeks obejmujący spółki z głównego rynku, zgodnie z zasadami jego konstrukcji.
- WIG20 – indeks największych i najbardziej płynnych spółek uczestniczących w jego składzie.
- WIG50 – indeks grupujący spółki średniej wielkości według przyjętych kryteriów.
- WIG250 – indeks obejmujący szerszą grupę spółek z rynku akcji.
Zmiana indeksu może pomagać ocenić koniunkturę na określonym fragmencie rynku, ale nie mówi automatycznie, co stanie się z każdą spółką wchodzącą w jego skład. Nie należy też mylić indeksu z akcją. Indeks jest miarą, a nie udziałem w przedsiębiorstwie.
Jak zacząć inwestować na GPW?
Początek inwestowania od strony technicznej można sprowadzić do kilku etapów. Każdy z nich wymaga osobnej decyzji, a sam proces nie przesądza o tym, czy dana inwestycja przyniesie zysk.
- Załóż rachunek maklerski – wybierz dom maklerski i otwórz rachunek inwestycyjny.
- Wpłać środki – przelej na rachunek kwotę, którą możesz przeznaczyć na inwestowanie.
- Przeanalizuj instrument – sprawdź, czym jest dana spółka lub inny instrument, jakie ma cechy i jakie ryzyko się z nim wiąże.
- Złóż zlecenie – określ instrument, liczbę jednostek, rodzaj zlecenia i ewentualny limit ceny.
Przed wyborem domu maklerskiego warto sprawdzić jego opłaty, dostępne instrumenty, sposób obsługi rachunku oraz materiały informacyjne. Inwestowanie na giełdzie wymaga także świadomości, że cena może spaść, a sprzedaż po oczekiwanej cenie nie zawsze będzie możliwa.
GPW jest zatem zorganizowanym, elektronicznym rynkiem instrumentów finansowych. Spółki mogą pozyskiwać na nim kapitał, inwestorzy składają zlecenia przez domy maklerskie, a indeksy pomagają oceniać zachowanie wybranych części rynku. Zrozumienie tych trzech elementów wystarcza, aby zacząć orientować się w podstawowych zasadach działania giełdy.
Artykuł nie stanowi porady inwestycyjnej lub finansowej.
